EmpCo – przepisy ograniczające greenwashing i „ekościemę”

„Przyjazny środowisku”, „zielony wybór” czy „neutralny klimatycznie” – takie określenia pojawiają się na opakowaniach, w reklamach i opisach produktów. Nie zawsze jednak wiadomo, jakie działania i dane za nimi stoją. Dyrektywa EmpCo zaostrza zasady komunikowania korzyści środowiskowych, a także rozszerza ochronę konsumentów przed nierzetelnymi informacjami o trwałości i możliwości naprawy towarów. Co się zmienia i jak przygotować firmę do nowych wymagań?

 

Czym jest dyrektywa EmpCo?

 

EmpCo to dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/825, której nazwa nawiązuje do angielskiego określenia Empowering Consumers for the Green Transition. Jej celem jest umożliwienie konsumentom podejmowania świadomych decyzji na podstawie wiarygodnych informacji o produktach i działalności przedsiębiorców. Dyrektywa zmienia dwa istniejące akty prawne: dyrektywę 2005/29/WE o nieuczciwych praktykach handlowych oraz dyrektywę 2011/83/UE o prawach konsumentów. Obejmuje greenwashing, informacje o trwałości i naprawie produktów oraz wybrane praktyki związane z ich przedwczesnym starzeniem się.

 

Od kiedy mają być stosowane przepisy EmpCo?

 

W harmonogramie dyrektywy należy rozróżnić trzy daty:

 

Data	Znaczenie
26 marca 2024 r.	Wejście dyrektywy w życie.
27 marca 2026 r.	Termin przyjęcia i opublikowania przez państwa członkowskie przepisów wdrażających.
27 września 2026 r.	Termin rozpoczęcia stosowania przepisów wdrażających wskazany w dyrektywie.

 

Uchwalona niedawno przez Sejm polska ustawa implementująca dyrektywę EmpCo wyznaczyła termin wejścia w życie nowych przepisów na dzień 27 września 2027 r.

Wejście dyrektywy w życie nie oznaczało natychmiastowego rozpoczęcia stosowania wszystkich nowych wymagań wobec firm. EmpCo wymaga wdrożenia do prawa krajowego. Powyższe daty przedstawiają harmonogram unijny, a nie potwierdzenie zakończenia prac legislacyjnych w każdym państwie. Uchwalona niedawno przez Sejm polska ustawa implementująca dyrektywę EmpCo wyznaczyła termin wejścia w życie nowych przepisów na dzień 27 września 2027 r

 

Kogo dotyczą nowe zasady?

 

EmpCo dotyczy przede wszystkim praktyk handlowych wobec konsumentów, czyli relacji B2C. Znaczenie ma sposób reklamowania i sprzedaży produktów oraz usług, dlatego zmiany powinny uwzględnić zarówno duże marki, jak i mniejsze sklepy, producentów sprzedających bezpośrednio klientom czy usługodawców. Twierdzeniem środowiskowym może być dobrowolny komunikat tekstowy, symbol, grafika, a nawet nazwa produktu lub marki, jeżeli sugeruje korzyść dla środowiska. Oceny wymagają zatem nie tylko reklamy, lecz także opakowania, etykiety, karty produktów i treści w mediach społecznościowych. Sam zielony kolor lub rysunek liścia nie staje się automatycznie zakazany. Liczy się kontekst i wrażenie, jakie cały przekaz wywołuje u konsumenta.

 

Czego zabrania EmpCo? Najważniejsze praktyki z „czarnej listy”

 

EmpCo rozszerza katalog praktyk uznawanych za nieuczciwe w każdych okolicznościach. Organ nadal musi ustalić, że przedsiębiorca zastosował daną praktykę, ale nie musi dodatkowo wykazywać jej wpływu na decyzję zakupową przeciętnego konsumenta.

 

Ogólne hasła ekologiczne bez odpowiedniej podstawy

 

Określenia takie jak „eko”, „zielony” czy „przyjazny środowisku” nie mogą opierać się wyłącznie na przekonaniu producenta. Jeżeli stanowią ogólne twierdzenie o ekologiczności, wymagają wykazania uznanej wysokiej efektywności ekologicznej istotnej dla danego hasła.

Podstawą może być EU Ecolabel, ale dyrektywa uwzględnia również oficjalnie uznane krajowe lub regionalne oznakowanie typu I zgodne z EN ISO 14024 oraz najwyższą efektywność wynikającą z innych właściwych przepisów UE. Nie każdy certyfikat środowiskowy spełnia te warunki.

Inaczej ocenia się deklarację szczegółową, która jasno wskazuje konkretną cechę. Doprecyzowanie powinno być widoczne w tym samym materiale co hasło. Nadal musi ono odpowiadać faktom i nie wprowadzać w błąd.

 

Oznakowania zrównoważonego charakteru bez wiarygodnej weryfikacji

 

Oznakowania sugerujące określone właściwości środowiskowe lub społeczne muszą być ustanowione przez organy publiczne albo oparte na systemie certyfikacji spełniającym wymagania dyrektywy.

Własna odznaka „Eco Standard”, przyznawana produktom na podstawie nieujawnionych kryteriów, nie wystarczy. Znaczenie mają m.in. przejrzyste zasady oraz niezależne monitorowanie zgodności z wymaganiami. O dopuszczalności oznaczenia decyduje sposób działania systemu, a nie profesjonalny wygląd znaku.

 

Przypisywanie całemu produktowi korzyści dotyczącej tylko jego części

 

Nie można przedstawiać całego produktu jako ekologicznego, jeżeli deklarowana zaleta dotyczy wyłącznie opakowania. Podobnie zmiana w jednym zakładzie nie uzasadnia twierdzenia o całej działalności firmy.

Przykładowo zastosowanie kartonu z recyklingu można komunikować jako cechę opakowania. Nie daje to jednak podstaw do zapewnienia, że zawarty w nim produkt jest „w pełni przyjazny środowisku”.

 

Deklaracje klimatyczne oparte na kompensacji emisji

 

Zakaz obejmuje twierdzenia, że produkt lub usługa mają neutralny, ograniczony albo pozytywny wpływ na środowisko pod względem emisji gazów cieplarnianych, jeżeli podstawą takiej deklaracji jest kompensacja emisji poza łańcuchem wartości produktu.

Zakup kredytów węglowych nie pozwala więc automatycznie reklamować przesyłki jako „neutralnej klimatycznie”. Firma może rzetelnie informować o finansowaniu inicjatyw środowiskowych, ale nie powinna przedstawiać kompensacji jako rzeczywistego ograniczenia emisji danego produktu.

 

Przedstawianie obowiązku prawnego jako wyjątkowej zalety

 

Przedsiębiorca nie może sugerować szczególnej przewagi swojej oferty przez eksponowanie wymogu, który obowiązuje wszystkie produkty danej kategorii na rynku UE. Przykładem byłoby reklamowanie braku substancji zakazanej we wszystkich takich produktach jako wyjątkowego osiągnięcia marki.

Opisane zakazy wynikają z rozszerzenia załącznika I do dyrektywy o nieuczciwych praktykach handlowych.

 

Obietnice na przyszłość, porównania i deklaracje społeczne

 

Hasła takie jak „osiągniemy neutralność klimatyczną do 2030 r.” podlegają odrębnym zasadom. Nie należą do opisanej wyżej „czarnej listy” i wymagają indywidualnej oceny. Deklaracje przyszłych wyników środowiskowych powinny mieć oparcie w publicznych, weryfikowalnych zobowiązaniach i realistycznym planie, określającym cele, terminy oraz potrzebne zasoby. Postępy musi regularnie oceniać niezależny ekspert, a jego ustalenia powinny być dostępne konsumentom.

EmpCo uwzględnia również informacje o cechach społecznych produktów, np. warunkach pracy. Z kolei usługi porównujące produkty pod względem środowiskowym, społecznym czy możliwości naprawy mają ujawniać metodę porównania, oceniane produkty i dostawców oraz sposób aktualizacji danych.

 

Trwałość i naprawa produktów – EmpCo to również obowiązki informacyjne

 

Dyrektywa ma ograniczać sytuacje, w których konsument kupuje produkt na podstawie nieprawdziwych zapewnień o jego żywotności lub jest nakłaniany do niepotrzebnej wymiany materiałów eksploatacyjnych.

 

Do zakazanych praktyk zaliczono m.in.:

• nieprawdziwe deklaracje trwałości przy normalnym użytkowaniu,
• przedstawianie produktu jako możliwego do naprawy, gdy w rzeczywistości naprawa nie jest możliwa,
• nakłanianie do wcześniejszej wymiany materiałów eksploatacyjnych, niż wymagają tego względy techniczne,
• ukrywanie negatywnego wpływu aktualizacji oprogramowania na działanie produktu;
• przedstawianie aktualizacji rozwijającej funkcje jako niezbędnej,
• fałszywe twierdzenie, że użycie zamienników pogorszy funkcjonalność produktu, albo ukrywanie rzeczywistych ograniczeń związanych z ich stosowaniem.

Zmiany dotyczą więc także opisów technicznych, komunikatów w urządzeniach i informacji serwisowych.

 

Informacje o gwarancji i nowe oznakowanie GARAN

 

Przed zakupem konsument ma otrzymywać czytelne informacje o przysługującej mu ochronie. EmpCo przewiduje ujednolicony komunikat o ustawowych prawach związanych z niezgodnością towaru z umową, eksponowany w sklepach stacjonarnych i internetowych.

Osobnym rozwiązaniem jest etykieta GARAN, dotycząca handlowej gwarancji trwałości udzielanej przez producenta. Chodzi o gwarancję bez dodatkowych opłat, obejmującą cały produkt i obowiązującą dłużej niż dwa lata. Jeżeli producent oferuje taką gwarancję i przekazuje odpowiednie informacje sprzedawcy, sprzedawca ma prezentować oznaczenie zgodnie z wymaganiami.

Nie oznacza to obowiązku udzielania przez każdego producenta dodatkowej gwarancji. Trzeba też odróżniać ją od ustawowej odpowiedzialności sprzedawcy za niezgodność towaru z umową. Nowe obowiązki obejmują ponadto informacje o możliwości naprawy i okresie zapewniania aktualizacji, w zakresie i na warunkach określonych w przepisach. Przygotowanie do EmpCo powinno zatem uwzględniać także dane przekazywane między producentem a sprzedawcą.

 

Jakie konsekwencje grożą za greenwashing?

 

Wprowadzające w błąd deklaracje środowiskowe już obecnie mogą naruszać zbiorowe interesy konsumentów. EmpCo rozszerza i doprecyzowuje ochronę, ale nie tworzy jej od podstaw. Prezes UOKiK może prowadzić postępowanie dotyczące takich praktyk, a stwierdzenie naruszenia może skutkować karą sięgającą 10% obrotu przedsiębiorcy. Urząd wskazuje na możliwość nakładania kar za poszczególne zakwestionowane praktyki. Konsekwencje mogą obejmować również nakaz zaprzestania praktyki i usunięcia jej trwających skutków. Dla firmy oznacza to potencjalnie koszty zmiany reklam, opisów i oznakowań, a także utratę zaufania klientów.

 

Jak przygotować firmę do EmpCo?

 

Prace warto zacząć od przeglądu komunikacji i dokumentacji. Pomocna będzie następująca kolejność:

1. Zidentyfikuj deklaracje i oznaczenia – sprawdź reklamy, opakowania, nazwy linii produktowych, karty produktów i treści publikowane przez partnerów.
2. Ustal zakres każdego twierdzenia – zapisz, czy dotyczy produktu, opakowania, procesu, zakładu czy całej firmy.
3. Sprawdź dowody i certyfikaty – zweryfikuj ich aktualność, zakres oraz zgodność z używanym hasłem.
4. Przeredaguj nieprecyzyjne komunikaty – podawaj konkretną cechę, jednostkę i punkt odniesienia zamiast nieuzasadnionej oceny całego produktu.
5. Uzupełnij informacje sprzedażowe – uwzględnij właściwe wymagania dotyczące gwarancji, trwałości, naprawy i aktualizacji.
6. Zaplanuj zmianę opakowań i nadzór nad publikacją – obejmij przeglądem również zapasy i materiały już przekazane dystrybutorom. Wyznacz osobę odpowiedzialną za zatwierdzanie deklaracji i przechowywanie dowodów.

Przykładowo, zamiast „nasze nowe opakowanie jest ekologiczne” można podać: „masa plastikowego opakowania wynosi 16 g, o 20% mniej niż w poprzedniej wersji o tej samej pojemności”. Takie zdanie wymaga potwierdzenia, ale jasno informuje klienta, czego dotyczy zmiana.

 

Obowiązki opakowaniowe pod kontrolą z PRO R3

 

Rzetelna komunikacja wymaga znajomości działań firmy i dokumentów, które je potwierdzają. Dla przedsiębiorców wprowadzających produkty w opakowaniach ważnym obszarem jest prawidłowe rozliczanie obowiązków dotyczących odpadów opakowaniowych.

PRO R3 Organizacja Odzysku Opakowań S.A. wspiera firmy w realizacji obowiązków recyklingowych, przygotowaniu rocznych sprawozdań w BDO oraz prowadzeniu publicznych kampanii edukacyjnych. Zakres współpracy ustalany jest odpowiednio do działalności przedsiębiorcy i obowiązków objętych umową.

Uporządkowane rozliczenia i dokumentacja ułatwiają zarządzanie tym obszarem oraz opisywanie faktycznie podejmowanych działań. Skontaktuj się z PRO R3, aby ustalić zakres obsługi obowiązków opakowaniowych Twojej firmy.